Dr. Tanju YILDÖN & Tıp Bilim Eğitimi

Cellulae ethmoidales yada Sinus ethmoidalis



Cellulae ethmoidales yada Sinus ethmoidalis


Etmoid kemiğin labyrinthus ethmoidalis’inde bulunan küçük boşluklardır.
Burun boşluğunun üst kısmı ile orbita arasında lokalizedirler. Her bir tarafta sayıları 3 ile 18 arasında değişir.

Üç grup oluştururlar.

1-Cellulae ethmoidales anteriores;
Meatus nasi medius’daki infundibulum ethmoidale’ye açılırlar.

2-Cellulae ethmoidales mediae;
Meatus nasi medius’daki bulla ethmoidalis’in üzerine açılırlar.

3-Cellulae ethmoidales posteriores;
genellikle tek bir ağızla meatus nasi superior’a açılırlar. Bazen bir tanesi, eğer varsa meatus nasi suprema’ya açılabilir. Canalis opticus’a ve n. opticus’a en yakın gruptur. Bu komşuluk nedeniyle, enfeksiyonları orbita’ya en kolay yayılan paranazal sinüslerdir. Özellikle arka grup etmoidal sinüslerin infeksiyonları, optik nörite neden olabilir. Buradaki bir tümör n. opticus’a bası yapabilir. 

Etmoidal sinüsleri, a. maxillaris ile a. ophthalmica besler. Venöz kanı, aynı isimli venlere gelir.

Ön ve orta grup etmoidal sinüslerin lenfi nodi submandibulares e, arka grup etmoidal sinüslerin lenfi nodi retropharyngeales’e gider.

Etmoidal sinüsler, orbita ve optik kanalla olan yakın komşuluğu nedeniyle, infeksiyonları orbita’ya en kolay yayılan paranazal sinüslerdir. Özellikle arka grup etmoidal sinüslerin infeksiyonları, optik nörite neden olabilir.

Aşağıdakilerden hangisi meatus nasi medius’a açılmaz?

A. Sinus frontalis
B. Sinus maxillaris
C. Cellulae ethmoidales anteriores
D. Cellulae ethmoidales posteriores

E. Cellulae ethmoidales mediae

CEVAP:D

Cellulae (sinus) ethmoidalis (etmoit sinüsler):
Paranazal sinüsler içinde anatomisindeki karmaşıklık ve kafa tabanı, orbita, n. opticus ve a. carotis interna gibi önemli anatomik komşulukları nedeniyle en önemli olan bölge sinus sphenoidale ve cellulae ethmoidales’in oluşturduğu komplekstir. Farklı büyüklük ve sayıdaki bu boşluklar, burun boşluğunun üst kısmı ile orbita arasında yer alır ve toplam hacimleri de yaklaşık 6 cm3 ’tür.

Cellulae ethmoidales yaklaşık 3 büyük ve 18 küçük olmak üzere, ince duvarlı küçük boşluklardan oluşur. En fazla varyasyon görülen paranazal sinüstür. Büyük bölümü os ethmoidale’nin labyrinthus ethmoidalis’inde birbirinden ince kemik lamellerle ayrılmış olarak bulunur. Bu boşlukların bir bölümünün yapısına os frontale, maxilla, os lacrimale, os sphenoidale ve os palatinum katılır. Sinus ethmoidales’in dış duvarını çok ince olan ve bazen çeşitli defektler görülebilen os ethmoidale’nin lamina orbitalis’i oluşturur. Bu laminada defekt olursa meydana gelen ethmoiditis, ciddi sorunlar yaratacak şekilde orbita’ya yayılabilir. %15 vakada hücrelerden biri orbita seviyesinin yukarısında yer alır, buna “supraorbital hücre” denilir. Fossa cranii anterior ile aralarında sadece lamina cribrosa bulunur.

Cellulae ethmoidales anteriores, cellulae ethmoidales medius ve cellulae ethmoidales posteriores olmak üzere birbirlerinden tam olarak ayırt edilemeyen 3 gruba ayrılırlar. Yaklaşık 11 hücreden oluşan ön grup, meatus nasi medius’a, genellikle 3 hücreden oluşan orta grup meatus nasi medius’a ve 1-7 hücreden oluşan arka grup ise tek bir delik aracılığıyla meatus nasi superior’un arka-üst kısmına (recessus sphenoethmoidalis) açılır. Bazen birkaç hücre sinus sphenoidalis’e açılabilir.

Orta grup ethmoid sinüslerden birinin fazla gelişmesi ile bulla ethmoidalis adı verilen yapı oluşur. Bulla ethmoidalis orta konkanın altında dış duvarda bulunur ve sinus maxillaris’in açıklığını daraltan yapılardan biridir. Arka grup ethmoid hücrelerden bazıları sinus maxillaris’e uzanacak şekilde bu sinüs ile orbita tabanı arasına yerleşebilir (%4-45,1). Buna “Haller hücresi” (maksillo-ethmoidal hücre) denilir.

Haller hücresi varlığında sinus maxillaris’in havalanması ve boşaltımı engellenerek tekrarlayan sinüzite neden olabildiği gibi endoskopik etmoidektomi sırasında göz yaralanmalarına neden olabilir. “Concha bullosa” (concha nasalis medius’un pnömatizasyonu [%4-45,9]), burnun dış duvarına bası yaparak ön etmoit ve maksiler sinüsün havalanmasını (ventilasyonunu) ve drenajını bozarak rekürrent sinüzite ve sonrasında kronik sinüzite neden olabilir. Arka hücrelerden birisi büyüyerek sinus sphenoidalis’e girebilir. Buna da “Onodi hücresi” denilir. Onodi hücresi varlığında sinus sphenoidalis boşaltımı engellenebilir, çok büyük olduğu durumlarda da n. opticus’a bası yapabilir. Etmoit sinüsler, çok ince duvarlı olmaları nedeniyle buradaki bir enfeksiyon hemen lateralde yer alan orbita’ya kolaylıkla geçebilir. Arka grup ethmoid hücrelerden bir ya da birkaçı ve bazen de sfhenoid sinüs n. opticus ile yakın komşuluk içerisindedir. Dolayısıyla bu sinüslerin enfeksiyonu retrobulbar nörit’e neden olabilir. Bununla birlikte sinus ethmoidales yukarıda belirtildiği gibi yukarıda-arkada n. opticus, yukarıda ise fossa cranii media ile komşuluk halindedir.

- foramen ethmoidale anterius ve foramen ethmoidale posterius: Os frontale ile os ethmoidale’nin eklem yaptığı yerde bulunurlar. Bunlar burun boşluğunu orbitaya bağlarlar.

- processus uncinatus: Bulla ethmoidalis’in ön alt kısmından arkaya ve aşağıya doğru uzanan kavisli çıkıntıdır. Sinus maxillaris’in açıklığını daraltan yapılardan biridir. - infundibulum ethmoidale: Bulla ethmoidalis ve processus uncinatus arasında kalan huni şeklindeki çukurluğa denilir. Buraya sinus frontalis, sinus maxilllaris ve cellulae ethmoidales anteriores açılır.

- concha nasalis superior ve concha nasalis media: Labyrinthus ethmoidalis’in iç yüzünde burun boşluğuna doğru uzanan kıvrılmış kemik yapraklardır. Concha nasalis superior genellikle daha ufaktır ve daha arkada bulunur. Concha nasalis inferior ise ayrı bir kemiktir ve bunların daha aşağısında bulunur. Concha’ların altında aynı adlı geçitler bulunur, bunlara meatus nasi superior, meatus nasi medius ve meatus nasi inferior denilir. Bu geçitlere birçok yapı açılır.

- Meatus nasi superior: Arka grup etmoit sinüsler ve sinus sphenoidalis buraya açılır. Concha nasalis superior ile os sphenoidale’nin gövdesi arasındaki çıkmaz, meatus nasi superior’un en arka ve üst kısmına denk gelir ve buraya recessus sphenoethmoidalis denilir.

- Meatus nasi medius: Sinus frontalis, sinus maxillaris ve ön-orta grup ethmoid sinüsler buraya açılır. Sinus maxillaris’i infundibulum aracılığıyla meatus nasi medius’a bağlayan dar yarık şeklindeki geçide hiatus semilunaris denilir.

- Meatus nasi inferior: Ductus nasolacrimalis buraya açılır. Bu kanalın alt ucunda Hassner kapakçığı bulunur. Böylece burundan kanala geçiş engellenmiş olur.